Çfarë do të thotë kontroll?
Një investitor mund të ketë ndikim në vendimet e një shoqërie përmes të drejtave të votës ose marrëveshjeve të tjera. Për të kuptuar nëse ky ndikim përbën kontroll, duhen parë të drejtat reale dhe mënyra si lidhen ato me rezultatet e investitorit.
Kjo fjalë përdoret edhe për kontrollin e brendshëm ose verifikimin e llogarive. Këtu flasim për kontrollin e një subjekti tjetër, që mund të ndikojë mënyrën si përgatiten pasqyrat financiare të grupit.
Tri elementet sipas IFRS 10
SNRF 10 shqyrton tri gjëra: a mund t’i drejtojë investitori veprimtaritë kryesore; a përfiton ose humbet nga rezultatet; dhe a mund t’i përdorë të drejtat e tij për të ndikuar këto rezultate? Kontrolli kërkon lidhjen e të tria elementeve.
Të drejtat duhet t’i japin aftësinë për të vendosur tani, jo vetëm në një të ardhme të mundshme. Përfitimet ose humbjet mund të vijnë nga dividendët, ndryshimi i vlerës së investimit ose lidhje të tjera me shoqërinë.
Një shembull i thjeshtë
Supozo se shoqëria A zotëron shumicën e të drejtave të votës në shoqërinë B dhe mund të vendosë për aktivitetet e saj kryesore. A merr pjesë edhe në rezultatet e B. Këto fakte mund të tregojnë kontroll, por vlerësimi kërkon shqyrtimin e të gjitha të drejtave dhe marrëveshjeve.
Për shembull, të drejta të veçanta të palëve të tjera mund të ndikojnë se kush mund të marrë vendimet e rëndësishme. Shembulli është orientues dhe nuk zëvendëson analizën e dokumenteve konkrete.
A mjafton përqindja e aksioneve?
Zotërimi i shumicës së votave mund të jetë tregues i fortë, por analiza nuk duhet ndalur vetëm te përqindja. Marrëveshjet, shpërndarja e votave të tjera dhe të drejtat që mund të ushtrohen realisht mund të kenë rëndësi.
Po ashtu, një pjesëmarrje më e vogël nuk duhet etiketuar automatikisht si kontroll ose mungesë kontrolli pa shqyrtuar faktet. Kërko statutet, marrëveshjet e votimit dhe informacion mbi vendimmarrjen.
Pse ka rëndësi për pasqyrat financiare?
Një shoqëri që kontrollon një tjetër quhet zakonisht shoqëri mëmë, ndërsa subjekti i kontrolluar është filial. IFRS 10 përcakton parime për pasqyrat e konsoliduara, të cilat paraqesin grupin si një njësi ekonomike të vetme.
Konsolidimi nuk do të thotë se shoqëritë humbasin identitetin e tyre ligjor. Ai është mënyrë e raportimit financiar dhe kërkesat konkrete, përfshirë përjashtimet e mundshme, duhen kontrolluar në standardin e zbatueshëm.
Kontrolli dhe ndikimi i rëndësishëm
Të kesh mundësi të marrësh pjesë në disa vendime nuk është gjithmonë njësoj me kontrollin. Një investitor mund të ketë ndikim të rëndësishëm pa drejtuar veprimtaritë përkatëse; dallimi mund të ndikojë trajtimin kontabël. Shiko nëse e drejta e investitorit lejon vetëm pjesëmarrje në diskutim apo i jep aftësi reale për të drejtuar vendimet kryesore.
Përpara një përfundimi, pyet cilat janë vendimet që ndikojnë rezultatet, kush i merr ato dhe si përfiton ose humbet secila palë. Vlerësimi duhet rishikuar kur faktet ose të drejtat ndryshojnë.
Pyetje të shpeshta
A është kontrolli i një shoqërie i njëjtë me një auditim?
Jo. Kontrolli këtu lidhet me të drejtat e investitorit mbi subjektin; auditimi është proces tjetër.
A mjafton që një shoqëri të quhet mëmë?
Jo. Duhet të provohet se ajo ka kontroll sipas të drejtave dhe rrethanave të marrëdhënies.