Si funksionon një instrument financiar?
Një marrëveshje financiare mund t’i japë njërës palë të drejtën të marrë para dhe palës tjetër detyrimin t’i paguajë. Për shembull, një kredi përfshin shumën e dhënë, interesin, afatin dhe mënyrën e shlyerjes.
Një aksion është ndryshe: ai përfaqëson një interes në kapitalin e një shoqërie. Pronari mund të ketë të drejta sipas llojit të aksionit, por kthimi dhe vlera e tij nuk janë të garantuara.
Kredi dhe obligacione
Kur merr kredi, huamarrësi merr paratë dhe angazhohet t’i kthejë sipas kontratës. Huadhënësi vlerëson nëse pagesat mund të përballohen dhe çfarë humbjeje mund të ketë nëse ato nuk kryhen.
Një obligacion është një letër borxhi e emetuar për të mbledhur financim. Kushtet përcaktojnë pagesat e interesit, nëse ka, dhe shumën që pritet të kthehet në maturim. Investitori përballet edhe me rrezikun që emetuesi të mos paguajë.
Aksione dhe instrumente të tjera
Aksionet mund të japin të drejta ekonomike ose votimi sipas kushteve. Çmimi i tyre mund të rritet ose të bjerë dhe një shoqëri nuk paguan domosdoshmërisht dividend çdo vit.
Ekzistojnë edhe instrumente më komplekse, si derivativët, vlera e të cilëve lidhet me një faktor tjetër sipas kontratës. Para se të përdorësh një produkt të tillë, kërko të kuptosh humbjen e mundshme dhe kushtet e mbylljes.
Një shembull i thjeshtë
Supozo se një investitor blen një obligacion me vlerë nominale 100,000 lekë. Dokumentet mund të përcaktojnë pagesa interesi gjatë afatit dhe kthimin e vlerës nominale në maturim, nëse emetuesi përmbush detyrimet.
Nëse investitori e shet para maturimit, çmimi i shitjes mund të jetë më i lartë ose më i ulët se çmimi i blerjes. Shembulli nuk përfshin tarifat, tatimet dhe rrezikun e mospagesës.
Si paraqiten në kontabilitet?
IAS 32 trajton paraqitjen e instrumenteve financiare dhe dallon aktivet financiare, detyrimet financiare dhe instrumentet e kapitalit. Klasifikimi varet nga përmbajtja e të drejtave dhe detyrimeve, jo vetëm nga emri i kontratës.
Për shembull, ekzistenca e një detyrimi për të dorëzuar para është e rëndësishme për të dalluar një detyrim nga kapitali, megjithëse standardi ka kërkesa dhe përjashtime të veçanta. Njohja, matja dhe shënimet trajtohen edhe nga standarde të tjera. Në materiale të vjetra të IAS 39 mund të hasësh termin tainting; ai lidhet me një klasifikim historik dhe nuk duhet zbatuar automatikisht te raportimi aktual.
Çfarë të kontrollosh para se të vendosësh?
Lexo kush e ofron ose e emeton produktin, si krijohet kthimi, cilat tarifa paguhen dhe kur mund të tërheqësh ose të shesësh. Kontrollo nëse mund të humbasësh një pjesë ose të gjithë shumën e investuar.
Krahaso monedhën e produktit me monedhën e shpenzimeve të tua dhe kërko informacion për rreziqet e kursit. Mos u mbështet vetëm te një rezultat i kaluar ose te një premtim reklamues.
Kostoja dhe mundësia e daljes
Dy produkte me të njëjtin emër mund të kenë tarifa dhe kushte të ndryshme. Kërko një shembull që përfshin koston e blerjes, administrimit dhe shitjes, si edhe çdo penalitet të mundshëm.
Pyet nëse ka një treg ku mund ta shesësh instrumentin dhe sa kohë mund të marrë shitja. Mundësia për të shitur nuk garanton se do të gjesh blerës me çmimin që dëshiron.
Pyetje të shpeshta
A është çdo instrument financiar një investim pa rrezik?
Jo. Rreziqet ndryshojnë sipas produktit dhe emetuesit.
A është një kredi e njëjtë me një aksion?
Jo. Kredia krijon detyrim shlyerjeje, ndërsa aksioni përfaqëson pjesëmarrje në kapital sipas kushteve të tij.