Si funksionon një derivativ?
Palët bien dakord për kushte që përcaktojnë si llogariten dhe kur kryhen pagesat ose dorëzimet. Vlera e kontratës mund të ndryshojë kur ndryshon faktori bazë, i quajtur shpesh underlying në anglisht.
Sipas përkufizimit kontabël të IFRS 9, një derivativ ka karakteristika të caktuara, përfshirë lidhjen me një faktor bazë dhe shlyerjen në një datë të ardhshme. Jo çdo marrëveshje që lidhet me një çmim është automatikisht derivativ sipas standardit.
Një shembull i thjeshtë
Imagjino një biznes që ka një pagesë të ardhshme në euro dhe hyn në një kontratë për të përcaktuar një kurs këmbimi për një datë të ardhshme. Marrëveshja mund ta ndihmojë të planifikojë disa nga shpenzimet në monedhën e vet.
Nëse kursi i tregut ndryshon, vlera e marrëveshjes mund të jetë e favorshme ose e pafavorshme krahasuar me atë kurs. Ky shembull është ilustrues dhe nuk përshkruan tarifat, garancitë ose kushtet e një produkti konkret.
Cilat janë disa lloje?
Llojet kryesore përfshijnë forward dhe futures, që caktojnë kushte për një këmbim të ardhshëm; opsionet, që i japin blerësit një të drejtë pa e detyruar ta ushtrojë; dhe swap-et, ku palët shkëmbejnë pagesa të llogaritura me formula të caktuara.
Një opsion mund t’i japë njërës palë një të drejtë sipas kushteve të kontratës, ndërsa një marrëveshje tjetër mund të krijojë detyrime për të dyja palët. Lexo dokumentet përpara se të supozosh çfarë ndodh në maturim.
Për çfarë përdoren?
Bizneset mund t’i përdorin për t’u mbrojtur nga ndryshimet e interesit, kursit të këmbimit ose çmimeve. Investitorë të tjerë i përdorin për të synuar fitim nga këto ndryshime. I njëjti lloj kontrate mund të shërbejë për qëllime të ndryshme.
Një mbrojtje mund të ulë një rrezik të caktuar, por mund të mos përputhet në mënyrë të përsosur me ekspozimin dhe mund të ketë kosto. Ajo nuk eliminon çdo rrezik dhe nuk garanton një rezultat financiar të favorshëm.
Cilat janë rreziqet?
Lëvizjet e tregut mund të shkaktojnë humbje. Në disa kontrata, përdorimi i një shume fillestare të vogël krahasuar me ekspozimin mund të zmadhojë efektin e ndryshimeve të çmimit; mund të kërkohen edhe fonde ose garanci shtesë.
Ekziston edhe rreziku që pala tjetër të mos përmbushë detyrimin dhe rreziku që kontrata të jetë e vështirë ose e kushtueshme për t’u mbyllur para afatit. Humbja e mundshme varet nga instrumenti dhe kushtet e tij.
Çfarë të kontrollosh para nënshkrimit?
Kërko faktorin bazë, shumën e përdorur për llogaritje, datat, mënyrën e shlyerjes, tarifat dhe kërkesat për garanci. Pyet për humbjen maksimale të mundshme dhe nëse ajo mund të tejkalojë shumën fillestare të paguar. Kërko edhe një shembull të shkruar për lëvizje të ndryshme të tregut dhe kontrollo si ndryshojnë pagesat e kontratës në secilin rast.
Kontrollo kush e ofron produktin dhe nëse është i autorizuar për shërbimin përkatës. Nëse nuk e kupton mënyrën e llogaritjes ose detyrimet, kërko sqarim dhe këshillë profesionale përpara se të vendosësh.
Pyetje të shpeshta
A zotëron domosdoshmërisht aktivin bazë kur ke derivativ?
Jo. Të drejtat dhe shlyerja varen nga kontrata.
A janë derivativët gjithmonë mbrojtje e sigurt?
Jo. Ata mund të përdoren për qëllime të ndryshme dhe mbartin rreziqe e kosto.