Çfarë është një opsion?
Një opsion është një kontratë që i jep blerësit të drejtën, por jo detyrimin, të blejë ose të shesë një aktiv sipas kushteve të kontratës. Çmimi i përcaktuar quhet çmim ushtrimi dhe kontrata ka një datë skadimi.
Një opsion blerjeje quhet zakonisht call, ndërsa një opsion shitjeje put. Blerësi paguan një çmim për opsionin, të quajtur prim. Ky prim është i ndryshëm nga çmimi i vetë aktivit.
Si funksionon modeli binomial?
Modeli nis me çmimin aktual të aktivit dhe ndërton skenarë për çdo hap kohor. Në një hap të thjeshtë, çmimi mund të shkojë në njërën nga dy vlerat e supozuara. Duke përsëritur hapat krijohet një pemë me disa rrugë të mundshme.
Fillimisht llogaritet sa vlen opsioni në fund të secilës rrugë. Pastaj llogaritja kthehet hap pas hapi drejt ditës së sotme. Përdor norma interesi dhe probabilitete të ndërtuara për vlerësim, të quajtura “neutrale ndaj rrezikut”. Ato nuk janë parashikime se sa gjasa ka realisht të rritet çmimi.
Një shembull ilustrues
Mendo një aksion që sot kushton 100 euro. Në një model me vetëm një hap, supozohet se në fund të periudhës mund të kushtojë 110 ose 90 euro. Një call me çmim ushtrimi 100 euro ka vlerë në skadim 10 euro në skenarin e parë dhe zero në të dytin.
Këto nuk janë parashikime dhe nuk mjaftojnë për të nxjerrë çmimin e sotëm të opsionit. Për atë llogaritje duhen edhe supozime për normën, kohën dhe parametrat e modelit. Shembulli nuk përfshin tarifa ose tatime.
Cilat të dhëna përdoren?
Modeli përdor çmimin aktual të aktivit, çmimin e ushtrimit dhe kohën deri në skadim. Ai përfshin edhe normën e interesit dhe luhatshmërinë, pra sa pritet të ndryshojë çmimi. Sipas rastit, merr parasysh dividendët, pjesën e fitimit që u shpërndahet aksionarëve.
Një ndryshim në këto të dhëna mund të ndryshojë vlerësimin. Për këtë arsye, dy llogaritje me modele ose supozime të ndryshme mund të japin rezultate të ndryshme për të njëjtin opsion.
Pse përdoren disa hapa?
Më shumë hapa lejojnë që modeli të paraqesë më shumë rrugë të mundshme të çmimit gjatë jetës së kontratës. Llogaritja bëhet më e detajuar, por kërkon edhe më shumë punë llogaritëse.
Modeli mund të përdoret për të shqyrtuar mundësinë e ushtrimit para skadimit për kontrata që e lejojnë. Kushtet reale ndryshojnë sipas opsionit dhe tregut, prandaj duhen lexuar dokumentet e kontratës.
Modeli binomial dhe Black–Scholes
Të dyja janë metoda për vlerësimin teorik të opsioneve. Modeli binomial ndërton hapa dhe skenarë, ndërsa formula Black–Scholes përdor një qasje tjetër matematike dhe supozime të caktuara.
Zgjedhja e metodës varet nga lloji i kontratës dhe qëllimi i llogaritjes. Nuk duhet supozuar se njëra jep gjithmonë çmimin e saktë të tregut ose se çdo version i modeleve trajton të njëjtat kushte.
Cilat janë kufizimet?
Lëvizjet reale të tregut nuk kufizohen vetëm në dy mundësi. Modeli e thjeshton situatën dhe mbështetet te të dhënat dhe supozimet e vendosura në të. Një rezultat teorik mund të ndryshojë nga çmimi me të cilin një investitor mund të blejë ose të shesë.
Opsionet mund të jenë komplekse dhe të sjellin humbje. Para përdorimit, lexo kushtet e kontratës, kupto rreziqet dhe kostot dhe kërko këshillë të përshtatshme nëse është e nevojshme.
Pyetje të shpeshta
A parashikon modeli çmimin e ardhshëm?
Jo. Ai llogarit një vlerë teorike mbi skenarë dhe supozime.
A është probabiliteti neutral ndaj rrezikut një parashikim i drejtpërdrejtë i tregut?
Jo. Ai është pjesë e metodës së vlerësimit, jo domosdoshmërisht probabiliteti real i një lëvizjeje.