Pse mund të rivlerësohet një pronë?
Vlera e një prone mund të ndryshojë me kalimin e kohës për shkak të gjendjes së saj, vendndodhjes dhe kushteve të tregut. Një pronar ose një biznes mund të kërkojë një vlerësim të ri për një qëllim të caktuar.
Përpara se të përdorësh një raport, kontrollo datën, qëllimin dhe mënyrën si është përgatitur. Një vlerësim për një qëllim nuk përdoret automatikisht për çdo qëllim tjetër.
Vlerësimi për një kredi
Kur një pronë ofrohet si kolateral, banka mund të kërkojë një vlerësim dhe dokumente të pronësisë. Ajo përcakton kushtet dhe vlerën që pranon për shqyrtimin e kërkesës.
Vlera e pranuar nga banka nuk është domosdoshmërisht e njëjtë me çmimin e kërkuar nga shitësi. Ajo nuk garanton shumën e kredisë, sepse banka shqyrton edhe të ardhurat dhe kushtet e tjera.
Një shembull i thjeshtë
Supozo se një pronë është blerë për 8,000,000 lekë dhe një vlerësim i mëvonshëm e vlerëson 9,000,000 lekë për qëllimin e raportit. Diferenca është 1,000,000 lekë në këtë shembull.
Kjo diferencë nuk do të thotë se pronari ka marrë 1,000,000 lekë në para ose se prona do të shitet patjetër për atë çmim. Kostot dhe kushtet e një shitjeje të ardhshme mund të ndryshojnë.
Rivlerësimi në kontabilitet
IAS 16 lejon që disa aktive materiale të paraqiten me vlerë të rivlerësuar, kur vlera e drejtë mund të matet me besueshmëri. Nëse zgjidhet kjo mënyrë, vlerësimi duhet përditësuar aq shpesh sa shifra në bilanc të mos ndryshojë ndjeshëm nga vlera e drejtë në datën e raportimit.
Trajtimi i rritjes ose uljes së vlerës dhe amortizimi pas rivlerësimit varen nga kërkesat e standardit dhe rrethanat e aktivit. Një biznes duhet të zbatojë rregullat për klasën përkatëse të aktiveve.
Çfarë të kontrollosh në raport?
Shiko përshkrimin e pronës, datën e vlerësimit, qëllimin dhe supozimet e përdorura. Kontrollo nëse janë marrë parasysh kufizime, gjendja fizike dhe dokumentet që lidhen me pronën.
Pyet kush e ka përgatitur raportin dhe sa kohë pritet të jetë i përdorshëm për institucionin që e kërkon. Kërkesat e bankës ose të një autoriteti mund të jenë të ndryshme.
Vlera kontabël dhe çmimi i shitjes
Vlera në pasqyrat financiare mund të ndryshojë nga një çmim i propozuar në treg. Çmimi i një transaksioni varet nga blerësi, shitësi, kushtet dhe koha kur kryhet shitja.
Përpara një vendimi për kredi ose shitje, llogarit edhe kostot e vlerësimit, dokumentacionit dhe çdo tarifë tjetër që zbatohet. Mos e trajto rritjen e vlerës si para të disponueshme derisa të realizohet sipas rrethanave.
Si të përgatitesh për vlerësimin?
Mblidh dokumentet që vërtetojnë pronësinë dhe përshkruajnë pasurinë, si edhe çdo informacion tjetër që kërkon vlerësuesi ose institucioni. Nëse ka ndryshime në pronë që nuk pasqyrohen në dokumente, kërko sqarim përpara se të mbështetesh te një vlerë e pritshme.
Krahaso ofertat për shërbimin dhe pyet për çmimin, afatin dhe nëse raporti pranohet nga banka që po shqyrton kredinë. Ruaj një kopje të raportit dhe kontrollo që emri, sipërfaqja dhe të dhënat e tjera të jenë të sakta. Një raport i vjetër mund të mos pasqyrojë kushtet aktuale.
Pyetje të shpeshta
A e përcakton një rivlerësim automatikisht shumën e kredisë?
Jo. Banka përdor edhe kritere të tjera.
A është çdo rivlerësim i detyrueshëm?
Varet nga qëllimi, kontrata dhe rregullat që zbatohen.