Si funksionon një obligacion?
Në emetimin e një obligacioni, investitori i jep hua shtetit ose shoqërisë që e nxjerr. Kjo palë quhet emetues. Dokumentet përcaktojnë interesin dhe shumën nominale që duhet kthyer në datën e përfundimit, të quajtur maturim. Nëse obligacioni blihet më pas në treg, pagesa i shkon shitësit, ndërsa detyrimi i emetuesit vazhdon ndaj mbajtësit të ri.
Pagesat varen nga aftësia e emetuesit për të përmbushur detyrimet. Për këtë arsye, një pagesë e premtuar nuk duhet ngatërruar me një pagesë të garantuar në çdo rrethanë.
Norma dhe pagesa e kuponit
Norma e kuponit është norma e interesit e përcaktuar për obligacionin. Pagesa e kuponit është shuma e interesit që i paguhet mbajtësit në datat e caktuara. Kushtet tregojnë nëse norma është fikse ose e ndryshueshme.
Për një normë vjetore fikse, një llogaritje e thjeshtë e interesit vjetor përdor vlerën nominale dhe normën e kuponit. Për shumën e çdo pagese duhet të kontrollosh shpeshtësinë dhe kushtet e emetimit.
Një shembull i thjeshtë
Në një shembull ilustrues, obligacioni ka vlerë nominale 100,000 lekë dhe kupon fiks 5% në vit. Interesi vjetor është 5,000 lekë, para tatimeve dhe kostove. Nëse paguhet në dy pjesë të barabarta, secila është 2,500 lekë.
Shembulli supozon pagesa të plota sipas kushteve dhe nuk merr parasysh blerjen midis datave të pagesës, tarifat, tatimet apo pamundësinë e emetuesit për të paguar. Kontrollo dokumentet për llogaritjen konkrete.
Kuponi dhe norma e kthimit (yield)
Norma e kuponit dhe kthimi që mund të marrë një blerës nuk janë domosdoshmërisht të njëjta. Çmimi i obligacionit në treg mund të jetë mbi ose nën vlerën nominale, ndërsa kuponi fiks mbetet sipas kushteve të emetimit.
Një mënyrë e thjeshtë për të parë të ardhurën aktuale është të krahasosh pagesën vjetore të kuponit me çmimin e tregut. Ky tregues nuk përfshin vetë çdo fitim ose humbje nga diferenca midis çmimit të blerjes dhe shumës së kthyer në maturim.
Çfarë ndodh kur ndryshon çmimi?
Nëse një obligacion me kupon fiks blihet me çmim më të ulët, i njëjti kupon vjetor përfaqëson një pjesë më të madhe të çmimit të paguar. Nëse blihet me çmim më të lartë, raporti është më i ulët.
Kjo nuk mjafton për të përcaktuar rezultatin përfundimtar. Duhet të shihen çmimi i blerjes, koha deri në maturim, kostot dhe nëse emetuesi kryen pagesat sipas kushteve.
Kupon fiks dhe kupon i ndryshueshëm
Një kupon fiks ruan normën e përcaktuar gjatë periudhës së zbatimit, sipas dokumentit të emetimit. Një kupon i ndryshueshëm mund të rishikohet në data të caktuara sipas një norme reference dhe formulës së obligacionit.
Kontrollo sa shpesh rishikohet norma, nëse ka kufij dhe çfarë ndodh në maturim ose nëse obligacioni shitet më herët. Çmimi mund të ndryshojë dhe shitja para maturimit mund të sjellë humbje.
Pyetje të shpeshta
A paguajnë të gjitha obligacionet kupon periodik?
Jo. Disa nuk paguajnë interes periodik dhe mund të emetohen me zbritje, sipas kushteve të tyre. Përpara blerjes kontrollo çmimin, datën e maturimit dhe shumën që emetuesi premton të kthejë. Edhe këtu duhet shqyrtuar rreziku i emetuesit dhe mundësia e shitjes para afatit.
A është kuponi i njëjtë me shumën e kthyer në maturim?
Jo. Kuponi është pagesë interesi; vlera nominale trajtohet veçmas sipas kushteve të obligacionit.