Pse fjala principal mund të krijojë paqartësi?
Fjala angleze principal ka disa kuptime financiare. Ajo mund t’i referohet shumës së marrë hua, por në këtë faqe përdoret në kontekstin e palës kryesore dhe agjentit që merr vendime për një investim. Ky është edhe konteksti i termit në listën burimore.
Mos e ngatërro me kapitalin e kredisë, pra shumën e marrë hua që duhet kthyer. Për të kuptuar cilin kuptim ka, shiko nëse dokumenti flet për këste dhe interes apo për të drejta vendimmarrjeje dhe interesa në një investim.
Pala kryesore dhe agjenti
Një vendimmarrës mund të ketë të drejtën të marrë disa vendime për një subjekt ku është investuar. Megjithatë, duhet shqyrtuar nëse ai vepron kryesisht për përfitimin e vet si palë kryesore, apo kryesisht në emër dhe për përfitimin e një pale tjetër si agjent.
IFRS 10 e trajton këtë dallim kur vlerësohet kontrolli mbi një subjekt ku është investuar. Të kesh një titull si “administrator” nuk mjafton vetë për të përcaktuar rolin; duhen parë të drejtat dhe faktet e marrëveshjes.
Një shembull ilustrues
Imagjino një administrator që merr vendime për një fond ku disa persona kanë investuar. Marrëveshja përcakton çfarë vendimesh mund të marrë, si paguhet dhe cilat të drejta kanë investitorët e tjerë. Në varësi të këtyre kushteve, roli i tij duhet analizuar.
Nëse administratori ka edhe investimin e vet në fond, ai mund të jetë i ekspozuar ndaj ndryshimit të kthimeve. Kjo është një rrethanë që merret në konsideratë, por vetëm fakti që ka investuar nuk e provon automatikisht se është palë kryesore.
Cilat fakte shqyrtohen?
Për të dalluar rolin, SNRF 10 shqyrton çfarë vendimesh mund të marrë administratori, çfarë të drejtash kanë të tjerët, si paguhet ai dhe sa përfiton ose humbet nga investime të tjera në të njëjtin subjekt.
Për shembull, pyet nëse një palë tjetër ka të drejtë ta largojë vendimmarrësin, çfarë kompetencash ka ai dhe nëse shpërblimi lidhet me shërbimin. Përfundimi nuk duhet nxjerrë nga një pyetje e vetme pa shqyrtuar marrëveshjen.
Pse ka rëndësi ky dallim?
Dallimi mund të ndikojë analizën nëse një investitor kontrollon një subjekt tjetër dhe, rrjedhimisht, cilat kërkesa raportimi duhen shqyrtuar. Kjo është çështje kontabiliteti dhe varet nga standardet që zbatohen për subjektin.
Nuk është një etiketë që tregon domosdoshmërisht nëse investimi është i mirë ose i keq. Për atë vendim duhen shqyrtuar veçmas rreziku, kostot, afati dhe dokumentet e produktit.
Pyetje të shpeshta
A është çdo administrator automatikisht agjent?
Jo. Vlerësimi varet nga të drejtat, pagesa, interesat dhe rrethanat e marrëveshjes.
A është kjo e njëjta gjë me principalin e një kredie?
Jo. Në kredi, principal mund të nënkuptojë shumën bazë të huasë; këtu i referohet rolit të një pale në marrëdhënien e investimit.
Çfarë dokumentesh duhen parë?
Mbaj marrëveshjen e administrimit, dokumentet që tregojnë të drejtat e investitorëve dhe informacionin për shpërblimin e vendimmarrësit. Këto ndihmojnë të kuptohet kush mund të vendosë dhe për kë vepron.
Nëse dokumentet ndryshojnë, edhe përfundimi për rolin mund të kërkojë rishikim. Për shembull, marrja e të drejtave shtesë ose rritja e investimit të administratorit mund ta ndryshojë analizën.