Amortizimi në kontabilitet
Një program kompjuterik ose licencë mund t’i shërbejë biznesit për disa vite. Kur regjistrohet si aktiv jomaterial me jetë të kufizuar, vlera që duhet amortizuar ndahet në shpenzime përgjatë viteve të përdorimit. Aktiv jomaterial do të thotë një pasuri e identifikueshme pa formë fizike.
Për ta kuptuar një shumë në pasqyra, duhet parë se për cilin aktiv bëhet fjalë, sa vlerë është shpërndarë deri tani dhe cilat rregulla kontabël zbaton biznesi. Amortizimi nuk tregon domosdoshmërisht çmimin me të cilin aktivi mund të shitet sot.
Aktivet fizike dhe ato jomateriale
Në anglisht, depreciation përdoret zakonisht për amortizimin e aktiveve fizike, si pajisjet dhe makineritë; amortisation përdoret për aktivet jomateriale, si disa licenca. IAS 16 trajton aktivet fizike, ndërsa IAS 38 trajton aktivet jomateriale.
Për të dyja, shiko aktivin dhe periudhën e përdorimit në vend që të supozosh një normë të vetme. Toka dhe ndërtesa trajtohen veçmas; kushtet e secilit aktiv kanë rëndësi.
Një shembull për një licencë
Në një shembull ilustrues, një licencë ka vlerë të amortizueshme 500,000 lekë dhe do të përdoret pesë vjet. Me metodën lineare, pra me ndarje të barabartë çdo vit, amortizimi është 500,000 ÷ 5 = 100,000 lekë në vit.
Kjo është një llogaritje e thjeshtuar. Në praktikë duhen shqyrtuar momenti kur aktivi është gati për përdorim, jeta e dobishme, metoda dhe rrethanat e tjera sipas standardit përkatës. Nuk mund të supozohet se çdo licencë amortizohet në pesë vjet.
Si zgjidhet metoda?
Sipas IAS 38, metoda duhet të pasqyrojë mënyrën si pritet të përdoren përfitimet ekonomike të aktivit. Nëse kjo mënyrë nuk mund të përcaktohet në mënyrë të besueshme, përdoret metoda lineare.
Një aktiv jomaterial me jetë të dobishme të pacaktuar nuk amortizohet sipas IAS 38; ai kontrollohet për zhvlerësim sipas kërkesave përkatëse. Jetë e pacaktuar nuk do të thotë se aktivi do të ketë vlerë përgjithmonë.
Amortizimi i një kredie
Në një kredi, fjala amortizim përdoret edhe për shlyerjen e shumës së marrë hua gjatë kohës. Një plan pagesash tregon se si ndryshon borxhi pas kësteve dhe sa prej secilës pagesë i përket shumës së kredisë dhe interesit. Për të provuar një shumë, afat dhe normë të supozuar, përdor kalkulatorin e kredisë; rezultati është orientues dhe nuk zëvendëson planin e bankës.
Për shembull, nëse nga një këst prej 30,000 lekësh, 20,000 lekë ulin shumën e mbetur të kredisë dhe 10,000 lekë janë interes, borxhi bazë ulet me 20,000 lekë. Shembulli nuk përfshin tarifa ose sigurime.
Pse ndryshon përbërja e këstit?
Në një kredi me këste të barabarta dhe normë të pandryshuar, interesi zakonisht llogaritet mbi shumën e mbetur. Ndërsa borxhi ulet, pjesa e interesit zakonisht bie dhe pjesa që shlyen shumën bazë rritet.
Nëse norma ndryshon ose kontrata parashikon mënyrë tjetër shlyerjeje, kësti dhe përbërja e tij mund të jenë ndryshe. Kërko planin e pagesave për ofertën tënde dhe pyet si trajtohen pagesat para afatit.
Amortizimi nuk është gjithmonë pagesë e re
Në shembullin e licencës, biznesi mund ta ketë paguar furnitorin më herët. Regjistrimi vjetor i amortizimit nuk do të thotë se paguan përsëri atë shumë çdo vit.
Te kredia, plani i shlyerjes tregon pagesat që duhet të kryesh. Kur krahason oferta, shiko edhe normën efektive të interesit (NEI), që shpreh koston si përqindje vjetore, tarifat dhe totalin që pritet të paguash.
Pyetje të shpeshta
A është amortizimi i një aktivi i njëjtë me rënien e çmimit të tij në treg?
Jo. Ai është një shpërndarje kontabël dhe nuk mat automatikisht çmimin e tregut.
A kanë të gjitha kreditë të njëjtin plan shlyerjeje?
Jo. Afati, norma, mënyra e pagesës dhe kushtet e kontratës ndikojnë planin.