Çfarë të mbash mend
- Kolaterali është pasuri që siguron kredinë; nuk zëvendëson të ardhurat.
- Dorëzanësi, pronari i garancisë dhe bashkëkredimarrësi kanë role të ndryshme.
- Kontrollo edhe kostot dhe mënyrën e lirimit të garancisë.
1. Çfarë është kolaterali?
Kolateral quhet pasuria që vihet si garanci për një detyrim. Për shembull, një pronë mund të sigurojë kredinë përmes hipotekës. Nëse kredia nuk paguhet, kjo pasuri mund të shërbejë për shlyerjen e detyrimit sipas kontratës dhe procedurave ligjore.
Banka e Shqipërisë e shpjegon kolateralin si burim shtesë shlyerjeje. Kredia duhet të vlerësohet edhe mbi aftësinë për të paguar nga të ardhurat, jo vetëm mbi vlerën e pronës.
2. Pasuri dhe persona: kush garanton çfarë?
Kërko që banka të shpjegojë veçmas rolin e secilit firmëtar. I njëjti person mund të firmosë në më shumë se një rol. Lexo çdo dokument përpara firmës dhe kërko kopjen tënde.
Nëse po ndihmon një familjar, kërko shumën maksimale që mund të të kërkohet, afatin, interesat dhe shpenzimet që mund të përfshihen. Mos e trajto firmën si një formalitet.
Dorëzania bëhet me shkrim. Sipas nenit 590 të Kodit Civil, përgjegjësia është solidare, përveç kur marrëveshja parashikon ndryshe: mos supozo se banka duhet të shterojë më parë çdo mundësi ndaj kredimarrësit përpara se të kërkojë pagesë nga dorëzanësi.
| Roli | Me fjalë të thjeshta | Çfarë të sqarosh |
|---|---|---|
| Kredimarrësi | Merr kredinë dhe ka detyrimin ta shlyejë | Shumën, afatin dhe të gjitha pagesat |
| Bashkëkredimarrësi | Hyn në kontratë bashkë me kredimarrësin | Përgjegjësinë e secilit; mos supozo se është vetëm gjysma |
| Dorëzanësi / garantuesi personal | Merr përsipër të garantojë detyrimin e një personi tjetër | Kur kërkohet pagesa prej tij dhe deri në çfarë shume |
| Pronari që jep pasurinë si garanci | Vendos pasurinë e tij në garanci për kredinë | Cila pasuri rrezikohet dhe nëse firmos edhe detyrime personale |
Përgjegjësia e saktë varet nga dokumentet dhe ligji i zbatueshëm. Nëse vendos pasurinë tënde për kredinë e dikujt tjetër, kërko shpjegim të pavarur juridik përpara firmës.
3. Çfarë lloj garancie mund të kërkohet?
Për një kredi shtëpie, banka mund të pranojë pronën që blihet ose një pronë tjetër. Për shembull, ABI e parashikon këtë në kushtet e publikuara, sipas pranimit të bankës. Mos supozo se çdo pronë pranohet ose se vlera e saj mbulon të gjithë çmimin e blerjes.
Kërko konfirmim për pronësinë, bashkëpronësinë, barrët ekzistuese dhe dokumentet që duhet të plotësohen. Para se të paguash për vlerësim ose noter, sqaro nëse dokumentacioni paraprak është i pranueshëm dhe cilat tarifa nuk kthehen në rast refuzimi.
4. Vlera e pronës dhe shuma e kredisë
Çmimi që kërkon shitësi dhe vlera që pranon banka mund të ndryshojnë. Pyet mbi cilën vlerë llogaritet financimi dhe nëse aplikohet një kufi më i ulët për shkak të monedhës, të ardhurave ose llojit të pronës.
Shembull hipotetik: çmimi i blerjes është 100,000 EUR, banka pranon vlerën 90,000 EUR dhe, vetëm për këtë shembull, financon 80% të saj. Kredia del 72,000 EUR; diferenca që duhet të mbulosh është 28,000 EUR, plus kostot. Kjo nuk është përqindje e garantuar financimi ose kufi rregullator.
Raporti kredi/vlerë në këtë shembull është 80%. Raporti i kundërt, vlera e kolateralit ndaj kredisë, është 125%. Pyet gjithmonë se cilën shumë ka në bazë përqindja.
5. Nëse garanton me depozitë
Kolaterali nuk është vetëm pronë. BKT, për shembull, publikon kredi me peng depozite dhe parashikon bllokimin e saj si garanci. Këto kushte nuk duhen përgjithësuar për çdo bankë.
Pyet sa para bllokohen, kur mund t’i përdorësh përsëri dhe çfarë ndodh kur depozita maturohet përpara kredisë. Krahaso interesin neto që ruan nga depozita me interesin dhe kostot e kredisë. Fakti që ke kursime nuk e bën huamarrjen falas.
6. Kostot për ta vendosur dhe hequr garancinë
Kërko një preventiv për vlerësimin e pronës, aktet noteriale, regjistrimin e garancisë dhe sigurimet e kërkuara. Ndaji pagesat njëherëshe nga ato që përsëriten çdo vit. ABI, për shembull, rendit vlerësimin, kostot noteriale e të regjistrimit dhe sigurimet në faqen e kredisë së shtëpisë.
Kur kredia mbyllet, kërko vërtetimin e shlyerjes dhe udhëzimet për lirimin e garancisë. Pyet kush përgatit dokumentet, ku dorëzohen dhe sa kushton procedura. Mos u mjafto vetëm me faktin që kësti i fundit është paguar.
7. Çfarë rrezikon nëse nuk paguan?
Mospagesa mund të çojë në ndjekje ligjore dhe ekzekutim të kolateralit, pra përdorimin ose shitjen e pasurisë për shlyerjen e detyrimit. Mos supozo se dorëzimi i pronës e mbyll automatikisht të gjithë borxhin. Kërko shpjegim me shkrim për çdo shumë që mund të mbetet dhe për shpenzimet e procedurës.
Nëse parashikon vështirësi, kontakto bankën përpara vonesës. Udhëzuesi orientues i Bankës së Shqipërisë nxit diskutimin e hershëm për ristrukturim; marrëveshja e re kërkon pranimin e palëve. Sigurimi i pronës nuk është premtim se këstet paguhen në çdo rast vështirësie financiare.
Banka e Shqipërisë: udhëzuesi për ristrukturimin e individëve ↗
Pyetje që mund t’ia bësh bankës
Përdore këtë listë kur kërkon ofertën me shkrim.
- Cila pasuri vihet në garanci dhe cilat detyrime mbulon?
- Në çfarë roli firmos secili person dhe sa është përgjegjësia e tij?
- Cilën vlerë pranon banka dhe sa mund të financojë mbi të?
- Sa kushtojnë vlerësimi, noteri, regjistrimi, sigurimi dhe lirimi?
- Çfarë ndodh nëse prona shitet për më pak se detyrimi?
- Çfarë dokumenti marr kur kredia mbyllet dhe si hiqet garancia?
Pyetje të shpeshta
A më siguron kolaterali miratimin e kredisë?
Jo. Banka vlerëson edhe mundësinë tënde për të paguar dhe kushtet e produktit. Një pronë me vlerë të lartë nuk është zëvendësim për një plan të përballueshëm shlyerjeje.
A do të thotë «pa kolateral» se borxhi nuk ka pasoja?
Jo. Detyrimi për pagesë mbetet. Kontrollo interesin e vonesës, tarifat dhe pasojat e mospagesës në kontratë; mungesa e një pasurie të vendosur në garanci nuk e fshin detyrimin.
A mund të zëvendësohet prona gjatë kredisë?
Kërko miratim paraprak nga banka dhe sqarim për vlerësimin, dokumentet dhe kostot. Mos supozo se mund të lirosh një pronë vetëm duke ofruar një tjetër me çmim të ngjashëm.
Burimet dhe shembujt
Banka e Shqipërisë: vlerësimi i pronës dhe marrëdhëniet e kredisë ↗
Pranë shpjegimeve përkatëse gjen lidhje te burimet zyrtare. Shembujt me shifra janë për shpjegim, jo oferta bankare. Kushtet për rastin tënd i konfirmon banka.
Lexim shtesë në anglisht
Këto udhëzime nga Britania dhe SHBA-ja japin shpjegime të tjera të dobishme. Ligjet, produktet dhe mjetet e tyre për vlerësimin e aplikimit mund të mos vlejnë në Shqipëri. Për kushtet shqiptare, shih burimet vendase më sipër.