Pse ka rëndësi?
Një pajisje, pronë ose aktiv tjetër mund të humbasë vlerë për shkak të dëmtimit, ndryshimit të tregut ose rrethanave të biznesit. Vlera e regjistruar në pasqyra mund të mos pasqyrojë automatikisht këto ndryshime.
IAS 36 synon që aktivet në fushën e tij të mos paraqiten mbi shumën e tyre të rikuperueshme. Standardi ka përjashtime për aktive që trajtohen nga standarde të tjera.
Çfarë është shuma e rikuperueshme?
IAS 36 krahason dy shuma: vlerën e drejtë pas zbritjes së kostove të nxjerrjes jashtë përdorimit, zakonisht përmes shitjes, dhe vlerën në përdorim. Zgjidhet më e larta, jo mesatarja. E para nis nga çmimi që mund të merrej në një shitje të rregullt në treg.
Vlera në përdorim lidhet me flukset e pritshme të parasë nga përdorimi i aktivit, të sjella në vlerën e sotme me një normë të përshtatshme. Llogaritja kërkon supozime dhe prova që duhen shqyrtuar.
Një shembull i thjeshtë
Supozo se vlera e një pajisjeje në pasqyra është 1,000,000 lekë. Vlera e drejtë minus kostot e shitjes vlerësohet 700,000 lekë dhe vlera në përdorim 800,000 lekë. Shuma e rikuperueshme është më e larta: 800,000 lekë.
Në këtë shembull ilustrues, pajisja figuron 200,000 lekë më shumë sesa mund të rikuperohet: 1,000,000 − 800,000 = 200,000 lekë. Duke supozuar se pajisja vlerësohet më vete sipas IAS 36, kjo diferencë njihet si humbje nga zhvlerësimi.
Kur kontrollohet vlera?
Për shumë aktive, subjekti shqyrton nëse ka tregues se mund të ketë zhvlerësim. Për disa kategori të përmendura nga IAS 36, si aktive jomateriale me jetë të pacaktuar dhe emri i mirë i fituar në një bashkim biznesesh, kërkohet vlerësim çdo vit.
Një rënie e kërkesës, dëmtim fizik ose ndryshim i rëndësishëm në përdorim mund të jetë arsye për shqyrtim. Treguesi nuk përcakton vetë shumën e humbjes; duhet kryer vlerësimi përkatës.
Kur aktivi nuk sjell para më vete
Disa pajisje nuk krijojnë hyrje parash të pavarura nga pjesa tjetër e biznesit. IAS 36 trajton në këto raste vlerësimin e një grupi aktivesh që gjeneron flukse parash, të quajtur njësi gjeneruese e parasë.
Përcaktimi i grupit dhe supozimeve kërkon gjykim. Nuk mund të vendoset vlera e një aktivi të tillë duke parë vetëm një shifër të izoluar pa kuptuar se si përdoret.
Çfarë të kontrollosh në pasqyra?
Lexo shënimet për humbjet nga zhvlerësimi, metodën dhe supozimet kryesore. Kontrollo nëse vlerësimi bazohet te përdorimi apo te shitja dhe cilës periudhë i përkasin të dhënat.
Për kredi dhe aktive të tjera financiare mund të zbatohen rregulla të ndryshme, për shembull IFRS 9. Mos përdor automatikisht formulën e IAS 36 për çdo aktiv.
Pse kanë rëndësi supozimet?
Vlera në përdorim bazohet në pritshmëri për hyrjet dhe daljet e ardhshme të parasë. Nëse ndryshojnë kërkesa, kostot ose koha e përdorimit, mund të ndryshojë edhe rezultati i vlerësimit.
Shiko nëse raporti shpjegon supozimet kryesore dhe pasiguritë. Një vlerësim nuk është garanci se aktivi do të shitet ose do të prodhojë saktësisht atë shumë. Ai duhet lexuar bashkë me informacionin tjetër financiar.
Pyetje të shpeshta
A është shuma e rikuperueshme gjithmonë çmimi i shitjes?
Jo. Sipas IAS 36 krahasohet vlera e shitjes pas kostove me vlerën në përdorim.
A është humbja kontabël e njëjtë me një pagesë në para?
Jo. Njohja e zhvlerësimit ndryshon vlerën e regjistruar, pa qenë domosdoshmërisht pagesë në atë moment.