Çfarë do të thotë peshë?
Pesha tregon sa shumë duhet të ndikojë një vlerë në mesatare. Për shembull, kur dy sasi mallrash blihen me çmime të ndryshme, çmimi i secilës mund të peshohet sipas numrit të njësive të blera. Sasia më e madhe ka ndikim më të madh.
Së pari shumëzohet secila vlerë me peshën e saj. Pastaj mblidhen këto rezultate dhe pjesëtohen me shumën e peshave. Peshat mund të jenë sasi, kohë ose përqindje, sipas asaj që po llogaritet.
Shembull ilustrues me çmime
Supozo se blen 2 njësi me nga 100 lekë dhe 3 njësi me nga 200 lekë. Kostoja totale është 2 × 100 plus 3 × 200, pra 800 lekë. Numri i përgjithshëm është 5 njësi, kështu që kostoja mesatare e ponderuar është 160 lekë për njësi.
Mesatarja e thjeshtë e dy çmimeve, 150 lekë, nuk merr parasysh se janë blerë më shumë njësi me çmimin 200 lekë. Shembulli është aritmetik; për inventarin real duhen ndjekur rregullat dhe kostot që zbatohen.
Si përdoret për aksionet?
Numri i aksioneve në qarkullim mund të ndryshojë gjatë vitit kur shoqëria emeton ose riblen aksione. Për fitimin bazë për aksion, IAS 33 përdor numrin mesatar të ponderuar të aksioneve të zakonshme gjatë periudhës.
Ideja është që një aksion i emetuar gjatë vitit nuk ka qenë në qarkullim për të gjithë periudhën. Pesha kohore ndihmon që numri i përdorur në llogaritje të pasqyrojë sa kohë kanë qenë në qarkullim aksionet.
Shembull ilustrues me kohën
Për ta thjeshtuar, supozo se një shoqëri ka 100 aksione për gjysmën e vitit dhe 200 për gjysmën tjetër. Nëse të dyja periudhat peshohen njësoj, mesatarja është 100 × 0.5 plus 200 × 0.5, ose 150 aksione.
Në një llogaritje reale duhen datat e sakta të emetimit ose riblerjes së aksioneve. Disa ndryshime, si ndarja e një aksioni në disa aksione, mund të kërkojnë korrigjime të tjera sipas standardit.
Ku tjetër mund të përdoret?
Mesatarja e ponderuar përdoret në shumë llogaritje: për kosto të njësive, përbërje portofolesh ose tregues të grupeve me madhësi të ndryshme. Pesha duhet të përputhet me pyetjen; numri i klientëve, shuma e investuar dhe koha nuk janë pesha të këmbyeshme.
Për shembull, një mesatare e normave të dy investimeve mund të kërkojë peshimin sipas shumave përkatëse. Ajo nuk tregon automatikisht kthimin e ardhshëm dhe nuk zëvendëson kushtet, tarifat apo rrezikun e secilit produkt.
Gabime të zakonshme
Një gabim është mbledhja e vlerave dhe pjesëtimi me numrin e tyre, pa marrë parasysh madhësinë e ndryshme të grupeve. Një tjetër është përdorimi i përqindjeve që nuk pasqyrojnë të njëjtën periudhë ose nuk përfshijnë të gjitha pjesët përkatëse.
Kontrollo njësitë, datat dhe shumën e peshave. Nëse peshat janë përqindje të një tërësie, ato zakonisht duhet të përfaqësojnë të gjithë tërësinë e përfshirë në llogaritje. Shpjego çdo përjashtim.
Pyetje të shpeshta
A është gjithmonë e ndryshme nga mesatarja e thjeshtë?
Jo. Kur të gjitha peshat janë të barabarta, rezultatet përputhen.
A garanton një mesatare e mirë se çdo vlerë është e mirë?
Jo. Mesatarja mund të fshehë dallime të mëdha midis pjesëve. Shiko edhe vlerat individuale dhe kontekstin.