Pse i duhet bankës kapital mbrojtës?
Një bankë merr përsipër rrezik kur jep kredi. Disa huamarrës mund të mos e kthejnë borxhin, duke i shkaktuar humbje bankës. Kapitali shërben si mbështetje për t’i mbuluar këto humbje.
Shtesat e kapitalit krijojnë një shtresë shtesë mbi minimumin rregullator. Ato nuk e bëjnë bankën të paprekshme nga humbjet, por synojnë të rrisin qëndrueshmërinë e saj dhe të sistemit financiar.
Çfarë është kapitali i bankës?
Kapitali është pjesë e burimeve financiare të bankës që mund të mbulojë humbje. Ai përfshin zëra që plotësojnë kriteret e rregullatorit, si kapitali i paguar nga aksionarët dhe fitime të mbajtura, sipas rregullave përkatëse.
Kapitali nuk është e njëjta gjë me të gjitha paratë në llogaritë e klientëve. Depozitat janë detyrime të bankës ndaj klientëve; kapitali dhe depozitat kanë role të ndryshme në bilanc.
Si matet shtesa?
Kërkesat për kapital zakonisht maten ndaj “aktiveve të ponderuara me rrezik”. Kjo është një shumë e llogaritur duke i peshuar kreditë, investimet dhe ekspozimet e tjera sipas rrezikut. Pra, nuk përdoret thjesht totali i kredive ose i parave që ka banka.
Për shembull, nëse aktivet e ponderuara me rrezik do të ishin 10 miliardë lekë dhe një shtesë ilustrimi do të ishte 1%, shuma përkatëse do të ishte 100 milionë lekë. Ky është vetëm një shembull aritmetik, jo norma e një banke ose kërkesë aktuale.
Cilat lloje shtesash ekzistojnë?
Banka e Shqipërisë përmend shtesën konservuese, shtesën kundërciklike, shtesën për bankat me rëndësi sistemike dhe shtesën për rrezikun sistemik. Secila ka një qëllim dhe kushte zbatimi të përcaktuara në rregullore.
Shtesa konservuese synon të ndihmojë bankën të krijojë kapital që mund të përdoret kur ka humbje. Shtesa kundërciklike lidhet me rreziqet që mund të grumbullohen gjatë ciklit të kreditimit dhe mund të ndryshohet nga autoriteti përgjegjës.
Çfarë ndodh kur banka ka humbje?
Nëse humbjet pakësojnë kapitalin shtesë, banka mund të përballet me kufizime për shpërndarjen e fitimit. Për shembull, kuadri i Bazelit parashikon kufizime për dividendët, pra pagesat e fitimit ndaj aksionarëve, dhe disa bonuse. Qëllimi është të rikrijohet kapitali mbrojtës.
Masat konkrete varen nga rregullat vendore dhe gjendja e bankës. Përdorimi i një shtese nuk do të thotë automatikisht se banka ka shkelur kërkesën minimale ose se klientët humbasin depozitat.
Shtesa e kapitalit dhe sigurimi i depozitave
Kapitali është pjesë e strukturës financiare të bankës dhe shërben për të përballuar humbje. Sigurimi i depozitave është një mekanizëm tjetër, me rregulla dhe kufij të veçantë për depozitat e mbuluara.
Për të kuptuar mbrojtjen e një depozite konkrete, kontrollo institucionin e sigurimit të depozitave dhe kushtet aktuale. Një shtesë kapitali nuk zëvendëson këto rregulla dhe nuk është garanci individuale për çdo produkt.
Çfarë mund të kontrollojë klienti?
Kërko raportet financiare dhe informacionin mbikëqyrës të publikuar nga banka ose autoriteti. Shiko datën, përkufizimin e treguesit të kapitalit dhe kërkesat që zbatohen për atë institucion.
Mos krahaso vetëm një përqindje të vetme pa parë çfarë përfshihet në të. Kapitali është një pjesë e vlerësimit të bankës; informacioni për rreziqet, likuiditetin dhe mbrojtjen e depozitave është gjithashtu i rëndësishëm.
Pyetje të shpeshta
A është shtesa mbrojtëse një llogari kursimi për klientin?
Jo. Ajo është kërkesë kapitali për bankën dhe nuk përfaqëson një depozitë personale.
A është norma e njëjtë për çdo bankë dhe përgjithmonë?
Jo domosdoshmërisht. Disa shtesa varen nga vendimet e autoritetit, karakteristikat e bankës dhe afatet e zbatimit. Kontrollo vendimet më të fundit.