Pse duhet vlerësuar një kredi?
Një kredi të lejon të përdorësh para tani dhe t’i kthesh me kalimin e kohës, bashkë me interesat dhe kostot që përcakton kontrata. Para se të vendosësh, krahaso sa ke nevojë të marrësh me sa mund të paguash pa lënë pas dore shpenzimet e tjera.
Banka bën vlerësimin e saj për aplikimin. Edhe ti duhet të kontrollosh buxhetin tënd: fakti që një institucion mund të ofrojë një shumë të caktuar nuk do të thotë automatikisht se ajo është zgjedhja më e përshtatshme për ty.
Nis me të ardhurat dhe shpenzimet
Shëno të ardhurat mujore që pret të marrësh dhe shpenzimet e zakonshme për ushqim, banesë, transport dhe detyrime të tjera. Pastaj shto këstet e kredive ekzistuese dhe shumën që dëshiron të lësh mënjanë për raste të papritura.
Ajo që mbetet të ndihmon të kuptosh hapësirën në buxhet. Nëse të ardhurat ndryshojnë nga muaji në muaj, provo edhe një skenar me të ardhura më të ulëta. Kjo është një mënyrë planifikimi, jo garanci se banka do ta miratojë kërkesën.
Një shembull i thjeshtë
Supozo se pas shpenzimeve të zakonshme dhe detyrimeve të tjera një familjeje i mbeten 30,000 lekë në muaj. Një këst i propozuar prej 20,000 lekësh lë 10,000 lekë për kursime dhe shpenzime të papritura, nëse të gjitha supozimet mbeten të njëjta.
Familja duhet të pyesë nëse kjo rezervë i mjafton dhe çfarë ndodh nëse një shpenzim rritet. Shifrat janë vetëm shembull; ato nuk përfaqësojnë kufijtë ose kushtet e një banke.
Çfarë kontrollon banka?
Banka mund të kërkojë të dhëna për të ardhurat, punësimin, borxhet ekzistuese dhe historikun e pagesave. Për disa kredi shqyrton edhe kolateralin, pra pasurinë që jepet si garanci. Dokumentet varen nga banka dhe produkti.
Banka mund të krahasojë pagesat mujore të borxheve me të ardhurat. Ky raport është vetëm një nga elementet e mundshme të vlerësimit. Mos e trajto një prag të gjetur në një burim të huaj si rregull automatik për Shqipërinë ose Kosovën.
Si vlerësohet kostoja?
Krahaso interesin nominal, normën efektive të interesit (NEI), tarifat dhe shumën totale për t’u kthyer. Përdor të njëjtën shumë kredie, monedhë dhe afat. Përndryshe, dy përqindje mund të mos jenë të krahasueshme.
NEI ndihmon të kuptosh koston e kredisë sipas supozimeve të shembullit përkatës, por lexo edhe cilat kosto përfshihen. Nëse një tarifë ose kusht nuk është i qartë, kërko një shpjegim dhe një ofertë të shkruar nga banka.
Norma fikse dhe norma e ndryshueshme
Kur norma është fikse për një periudhë, kontrollo sa zgjat ajo periudhë dhe çfarë zbatohet më pas. Një normë fillestare e ulët mund të ndryshojë sipas kushteve të kontratës.
Për normën e ndryshueshme, pyet cili tregues përdoret si bazë dhe sa i shton banka atij. Kjo shtesë quhet marzh. Kontrollo kur përditësohet norma dhe kërko shembullin e këstit nëse ajo rritet. Ky është skenar planifikimi, jo parashikim.
Kontrollo edhe monedhën dhe kushtet
Nëse merr të ardhura në lekë dhe huazon në euro, kësti i shprehur në lekë mund të ndryshojë me kursin e këmbimit. E njëjta vlen edhe për kombinime të tjera monedhash. Llogarit nëse mund të përballosh një kurs më pak të favorshëm.
Lexo kushtet për shlyerjen para afatit, vonesat, sigurimin dhe kolateralin, kur zbatohen. Kërko kohë për të krahasuar ofertat dhe mos u mbështet vetëm te kësti më i ulët i muajit të parë.
Pyetje të shpeshta
A është vlerësimi i bankës i njëjtë me miratimin?
Jo. Vendimi merret pasi banka shqyrton kërkesën dhe dokumentet.
A mjafton vetëm të krahasoj interesin?
Jo. Tarifat, afati, monedha dhe kushtet mund të ndikojnë koston dhe rrezikun.